"Arkadaşlarımın hepsi benim gibi. Hepimizin protestolarda öldürülen bir tanıdığı var."

Kötüleşen ekonomik koşullar nedeniyle 28 Aralık'ta başkent Tahran'da başlayan protestolar, İran İslam Cumhuriyeti'nin tarihindeki en ölümcül hükümet karşıtı ayaklanmalardan birine dönüştü.

29 yaşındaki Tahranlı Perisa

"Daha önceki en yaygın protestolarda, tanıdığım tek bir kişinin bile öldürüldüğünü görmedim" Protestolarda tanıdığı en az 13 kişinin öldürüldü. Tanıdığım 26 yaşındaki bir kadının, 8 Ocak Perşembe ve 9 Ocak Cuma günleri ülke genelinde protestoların artması ve yetkililerin protestoları bastırmak için ölümcül güç kullanması sonucu sokakta kurşun yağmuruna tutularak" öldürüldü.  Ben de perşembe günü Tahran'ın kuzeyinde düzenlenen protestolara katıldım ve bunlar  barışçıldı. Kimse şiddete başvurmadı ve kimse güvenlik güçleriyle çatışmadı. Ancak cuma gecesi yine de kalabalığa ateş açtılar. Çatışmaların yaşandığı mahallelerde barut ve mermi kokusu her yeri sarmıştı."

dedi. Bir insan hakları örgütü teyit edilen ölü sayısı 6 bini geçti haberi yapmasından sonra  internetin neredeyse tamamen kesildi. Birkaç genç İranlı, kişisel kayıplarını anlattı.

"Daha önce hiç protestolara bu kadar kalabalık bir katılım görmemiştim. Yine daha önce hiç, güvenlik güçlerinin bu kadar çok cinayet işlediğine ve şiddet uyguladığına tanık olmamıştım. Perşembe günü [8 Ocak] işlenen cinayetlere ve Cuma günü daha fazla cinayet tehdidine rağmen, insanlar sokağa çıktı çünkü birçoğu artık dayanamıyordu ve kaybedecek hiçbir şeyleri kalmamıştı. Çok sayıda protestocunun güvenlik güçlerince öldürülmesine yakından tanık oldum. Gözlerimin önünde genç bir adamın iki gerçek mermiyle öldürüldüğünü gördüm. Motosikletliler genç bir adamı av tüfeğiyle yüzünden vurdular. Adam yere düştü ve bir daha ayağa kalkamadı."

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran'da ayaklanmaların başlamasından bu yana en az 6 bin 159 kişinin öldürüldüğünü,  bunların arasında 5 bin 804 protestocu, 92 çocuk ve hükümetle bağlantılı 214 kişinin bulunduğunu açıkladı.

Ayrıca bildirilen 17 bin ölüm vakası da soruşturuluyor.

Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) adlı bir başka grup ise nihai ölü sayısının 25 bini aşabileceğini açıkladı.

İranlı yetkililer geçen hafta 3 bin 100'den fazla kişinin öldüğünü ancak bunların çoğunun "isyancılar" tarafından saldırıya uğrayan güvenlik personeli veya siviller olduğunu belirtti.

Ülkede çoğu uluslararası haber kuruluşunun İran içinden yayın yapması yasak. Ancak güvenlik güçlerinin kalabalığa gerçek mermiyle ateş ettiğini gösteren videolar BBC tarafından teyit edildi.

Başkent Tahran'dan 27 yaşındaki Sahar,

öldürülen yedi kişiyi tanıdığını,  güvenlik güçlerinin 8 Ocak'taki olaylara sert tepki vermesinin ardından gerginliğin hızla arttığını, o akşamki protesto sırasında, göz yaşartıcı gaz atılmasının ardından Sahar ve arkadaşları yakındaki bir eve sığınmış: Arkadaşım neler olup bittiğini görmek için pencereden başını uzattı ve onu boynundan vurdular." bir başka arkadaşı da yaralandı ve gözaltına alınma korkusuyla hastaneye gitmekten kaçındığı için daha sonra kan kaybından öldü, üçüncü bir arkadaşının da Devrim Muhafızları tarafından gözaltında tutulurken öldüğünü , ailesine Devrim Muhafızları istihbarat ofisine gelmelerini söylediler. Birkaç gün sonra arayıp, 'Gelin ve cesedi alın' dediler. 9 Ocak'ta üniformalı güvenlik görevlileri tarafından açıkça ve "acımasızca" gerçek mermilerle ateş açıldığına tanık olduğunu söylüyor, "İnsanlara lazer tutuyorlardı ve halk da saklanmamız için otoparkın kapılarını açıyordu" diyor. İletişim kesintisi travmayı daha da ağırlaştırdı.  "Şu anda hiç haber yok , internet veya telefon hatları olmadığı için kimin başına ne geldiğini bilmiyorduk. Biraz haber alabilmek için bile zar zor telefon görüşmesi yapabiliyorduk."

diyor.

27 yaşındaki Parham, Tahran'da güvenlik güçlerinin özellikle protestocuların yüzlerini ve gözlerini hedef aldığını belirtti.

''Arkadaşlarımızdan 23 yaşındaki Sina, 9 Ocak'ta alnından ve gözünden vurulmuş. Onu hastaneye götürdük ancak doktor bize sadece reçete verebildi ve mümkün olan en kısa sürede ayrılmamızı söyledi. Göz hastanesine sürekli olarak yaralı protestocuların getiriliyordu. Her 10 dakikada bir, vurulmuş başka birini getiriyorlarmış gibiydi. hastanenin kafeteryasında çalışan bir kişi "tek bir vardiyada gözlerinden yaralanmış 70 kişinin hastaneye geldiğini gördüğünü söyledi. Gözünün arkasında ve alnında hala yara izleri olan Sina, ilk hastanede kimlik numaralarını vermek zorunda kalacakları için tutuklanmaktan korktuklarını ve bu yüzden özel bir göz hastanesine gittiklerini belirtti. Sina, göz hastanesinde diğerlerine kıyasla "şanslı" olduğunu çünkü gördüğü diğer kişilerin "yüzlerinin her yerinde ve her iki gözlerinde" yara izleri olduğunu söyledi.

BBC, Sina'nın adına düzenlenmiş ve "gözünün arkasında 5 mm'lik metalik bir yabancı cisim" bulunduğunu belirten bir tıbbi belgede tabancadan açılan ateşle yaralanan diğer bazı protestocuların tıbbi kayıtlarını da alıp, doğruluğunu teyit etti.

Protestocular ve eylemciler yetkililerin öldürülenlerin cesetlerini ailelerine teslim etmeyi reddettiğini,

Mehdi, arkadaşının kuzeninin öldürüldüğünü ve yetkililerin aileye cenazeyi almak için yüklü bir miktar para ödemelerini ya da kayıtlara güvenlik güçleri mensubu olarak geçmesine razı olmalarını istediğini söylerken

"Dediler ki, 'Ya cesedi aileye teslim etmemiz için 1 milyar toman (7 bin dolardan fazla) ödeyin, ya da onun Besic üyesi olduğunu ve kamu güvenliği için şehit düştüğünü söyleyin.'"

dedi.

İsfahanlı 38 yaşındaki Navid, akrabaları öldürülen iki yakın arkadaşının da benzer bir seçimle karşı karşıya kaldığını Arkadaşlarımın bana söylediklerine göre 'Ya birkaç bin dolar ödeyeceksiniz ya da size Besic kartı çıkaralım ki güvenlik güçlerinin ölüleri arasında sayılsınlar' dediklerini anlattı.

İnsan hakları kuruluşları, uygulamaların protestocuların ailelerinin cezalandırılması ve gerçek ölüm sayısının gizlenmesi hedefli olduğunu söylüyor.