ABD'nin, İran limanlarını ablukaya almak için tanıdığı süre doldu.

Trump Beyaz Saray'da yaptığı basın toplantısında, geçen Cumartesi günü Pakistan'daki müzakerelerin başarısız olmasından sonra ABD ve İran arasında başka bir görüşme olup olmayacağı konusunda "Bir anlaşma yapmayı çok istiyorlar" dedi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD'nin İran ile müzakerelerde çok yol kat ettiğini, "Yeni müzakereler olacak mı?" sorusuna Vance, "Top İran'ın sahasında" dedi. Hürmüz Boğazı'nı açmaları için İran'dan bir adım beklediklerini belirten Vance, "Tahran bunu yapmazsa anlaşma da değişir" dedi ve boğazı fiilen kapatan İran'ı "ekonomik terörizmle" suçladı.

New York Times, İranlı ve ABD'li üst düzey yetkililere dayandırdığı haberinde, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini en fazla beş yıl süreyle askıya almayı teklif ettiğini, ancak 20 yılda direten ABD'nin bu teklifi reddettiğini aktardı. Haberde uranyum zenginleştirmenin askıya alınmasının Cumartesi günü Pakistan'da yapılan müzakerelerde de konuşulduğu ancak anlaşmaya varılamadığı belirtildi. Gazete, bu konuşmaların bir barış anlaşması için hâlâ bir yol bulunabileceğinin göstergesi olduğunu, yüz yüze ikinci tur görüşmeler yapılabileceğini duyurdu.

Trump "İran'ın nükleer silahı olmayacak. Biz birçok şeyi kabul ettik ama onlar bunu kabul etmeye yanaşmadı" dedi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise ABD'nin bu iddiasına karşı ABD'yi müzakerelerde "aşırı ve hukuka aykırı taleplerde bulunmakla" suçlamıştı.

ABD Başkanı Pazartesi günü yaptığı açıklamada İran tarafının en nihayetinde anlaşmayı kabul edeceğinden "emin olduğunu" söylerken, "Kabul etmezlerse anlaşma olmayacak" dedi. ABD Başkanı, İran limanlarına yönelik abluka sorulduğunda da "İran'ın dünyayı gerçekten şantaj yaptığını" belirtti ve buna izin vermeyeceğini, İranlı liderlerin anlaşma yapmak istediğini ve birkaç saat önce anlaşma isteyen "uygun insanlardan" bir telefon aldığını, savaş takviminin değişmediğini  "Şu anda herhangi bir çatışma yok. Şu anda bir ablukamız var" dedi. İran'ın şu anda Hürmüz Boğazı'nda herhangi bir ticaret yapamadığını ve bu durumu çok kolay bir şekilde devamlı kılabileceklerini ifade etti.

Trump, abluka için verilen sürenin dolmasıyla savaş başladığından beri 158 gemi batırarak İran donanmasının tüm büyük gemilerini yok ettiklerini, "İran'ın 'hücumbotu' olarak adlandırdığı az sayıdaki gemisine, onları birer tehdit olarak görmediğimiz için bugüne kadar saldırmamıştık. "Uyarı: Bu gemiler ablukamıza yaklaşırsa anında yok edilecekler." Meksika Körfezi'nde uyuşturucu kaçırdığından şüphelendikleri tekneleri vurduklarını hatırlattı ve "hızlı ve acımasız" olarak nitelediği bu yöntemin İran ablukasında da kullanılacağını söyledi.

Washington'ın abluka hamlesi, tarafların Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yaptığı görüşmelerin olumsuz sonuçlanmasının ardından Trump tarafından açıklandı. ABD ve İran, 7 Nisan'da Hürmüz Boğazı'ndan "güvenli geçişin" sağlanmasının da arasında olduğu bazı şartlar çerçevesinde ateşkes ilan etmişti. Ancak ateşkesin ardından Pakistan arabuluculuğundaki görüşmelerde mutabakata varılamadı. Trump ilk olarak sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı'nı ablukaya alacaklarını duyurdu ve daha sonra yaptığı bir açıklamada ablukanın İran limanlarını hedef alacağını söyledi.

ABD'nin Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından 13 Nisan'da yapılan açıklamada İran limanları ve petrol terminalleri dahil "tüm İran kıyı şeridinin" ablukaya alınacağı ilan edildi. Açıklamada teftiş edilmek koşuluyla İran'a gıda ve tıbbi malzeme gibi insani yardım sevkiyatlarının yapılmasına izin verileceği belirtildi.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ise Hürmüz Boğazı'ndaki uzun vadeli bir krizin, gübre ve enerji ihracatını aksatacağını, gıda fiyatlarını yükselteceğini ve ürün verimini düşürüp, küresel bir tarım ve gıda felaketine yol açabileceği uyarısı yaptı.

CENTCOM tarafından 12 Nisan'da yapılan açıklamada ablukanın İran'ın Basra Körfezi ve Umman Denizi'nde bulunan limanları ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm gemilere uygulanacağı belirtilmişti. Açıklamada ABD güçlerinin İran limanlarına gitmeyen gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine engel olunmayacağı vurgulanmıştı.

Öte yandan ABD'nin NATO müttefiki İngiltere, bu ablukaya destek vermeyeceğini duyurdu. İngiltere Başbakanı Keir Starmer "Ablukayı desteklemiyoruz. En başından beri kararımız savaşa çekilmemek" dedi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin Avrupa ülkelerine "Trump Hürmüz Boğazı için somut vaatler istiyor" mesajı ilettiğini aktardı. Rutte de 9 Nisan'da "32 NATO üyesi bir deniz misyonu üzerine uzlaşabilirse NATO da Hürmüz'de rol alabilir" dedi.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan 13 Nisan'daki konuşmasında Hürmüz Boğazı'nın uluslararası bir görev gücüyle değil, diplomasi yoluyla açılması gerektiğini söyledi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise önümüzdeki günlerde Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisini sağlayacak bir görev gücü oluşturulması için İngiltere'yle birlikte bir konferans organize edeceklerini ve buna diğer ülkelerin de katılacağını belirtti.

7 Nisan'daki ateşkesi kırılgan hale getiren bir diğer konu da İsrail'in Lübnan'a yönelik devam eden saldırıları. İran bu saldırıların ateşkes ihlali olduğunu söylemiş, İsrail ise Lübnan'ın ateşkese dahil olmadığını iddia etmişti. Lübnan ve İsrail'in Washington büyükelçileri Salı günü ABD Dışişleri Bakanlığı'nda bir araya gelecek. ABD Dışişleri Bakanı Marc Rubio, görüşmeye kendisinin de katılacağını açıkladı.

İsrail Lübnan'daki Hizbullah hedeflerini vurduğunu iddia ediyor ancak vurulan bölgeler çoğunlukla sivil yerleşim alanları. İsrail saldırıları nedeniyle son bir buçuk ayda bir milyona yakın Lübnanlı evlerini terk etmek zorunda kaldı. Lübnan Sağlık Bakanlığı 2.000'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini, 6.500'den fazla yaralı olduğunu açıkladı.

Hürmüz Boğazı, enerji tedariği bakımından dünyanın en önemli su yollarından biri. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık %20'si buradan geçiyor. Hürmüz Boğazı'ndan çıkan petrolün %86'sı Asya ülkelerine gidiyor. Burada en büyük pay %31 ile Çin'de. Bunun ardından ise %14'lük ithalat ile Hindistan geliyor. Ham petrol fiyatları, abluka beklentisi ile Pazartesi %7 artarak 100 dolar (yaklaşık 4.500 lira) seviyesinin üzerine çıktı. Kuzeyde İran, güneyde Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile çevrili olan su yolu, Basra Körfez'ini Umman Denizi'ne bağlıyor. Boğaz, giriş ve çıkışında yaklaşık 50, en dar noktasında ise yaklaşık 33 kilometre genişliğinde.

Dünyanın en büyük ham petrol tankerlerinin geçebileceği derinlikte olan Hürmüz Boğazı, Ortadoğu'daki büyük petrol ve LNG üreticileri ile müşterileri tarafından kullanılıyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) tahminlerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti. Ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından gemi trafiği neredeyse tamamen durdu.